Mùng hai Tết năm 2019, nhà bác tôi ở Nam Định, chiếu tam cúc trải giữa nền gạch hoa. Tôi cầm tay bài đẹp mà thua sạch chỉ vì một lý do ngớ ngẩn: không nhớ nổi tướng đỏ đã ra bàn hay chưa. Từ hôm đó, tam cúc nhớ bài đối thủ Good88 thành thứ tôi luyện nghiêm túc chứ không còn chơi theo cảm giác.
Chiếu bài mùng hai và ván tôi thua vì quên một quân
Bàn có bốn người: bác tôi, hai ông anh họ và tôi. Tôi cầm tướng đen, đôi xe đỏ, một dây tốt khá dày. Đến vòng gần cuối, tôi thả tướng đen ra ăn, trong đầu đinh ninh tướng đỏ đã bị bác tôi đánh từ vòng ba. Bác tôi cười, lật tướng đỏ. Tôi mất quân mạnh nhất trong tay và cả ván sau đó chỉ còn chống đỡ. Cái sai không nằm ở nước đi. Nó nằm ở chỗ tôi tin vào một ký ức mà tôi chưa hề kiểm chứng.
Vì sao nhớ từng lá là cách sai ngay từ đầu
Đêm đó tôi ngồi đếm lại và nhận ra vấn đề không phải trí nhớ kém. Vấn đề là tôi đang bắt não làm một việc nó vốn không làm được.
Trí nhớ ngắn hạn chỉ giữ được vài mục một lúc
Cả ván có 32 quân, bốn người mỗi người cầm 8 quân. Tôi cố nhớ từng lá rời, cuối cùng chỉ chắc được ba, bốn lá. Nghiên cứu kinh điển của George Miller năm 1956 chỉ ra trí nhớ làm việc của người trưởng thành xoay quanh 7 ± 2 mục thông tin. Ba mươi hai lá rời vượt xa ngưỡng đó, nên càng cố nhớ càng nhầm.
Nhớ theo cụm giúp gộp nhiều lá thành một mục
Cách xử lý là gộp nhiều lá rời thành một khối:
- "Xe đỏ, pháo đỏ, mã đỏ đã ra" gộp thành một mẩu: cụm kết đỏ đã cháy.
- Ba mục rời rút xuống còn 1 mục phải giữ trong đầu.
- Vòng sau chỉ cập nhật khối đó, không dựng lại từ đầu.
Tôi tập kiểu này ở những ván ngắn trên Good88, nơi vòng đi kết thúc nhanh nên chu kỳ sai rồi sửa diễn ra dày hơn ngoài chiếu thật.
Bộ bài tam cúc 32 quân và thứ bậc phải thuộc
Không thuộc mặt quân thì mọi mẹo nhớ đều vô nghĩa. Bảng dưới là thứ tôi bắt mình học thuộc trong ba ngày đầu.
Hai màu đỏ đen và bảy loại quân trên chiếu
| Loại quân | Số lá mỗi màu | Vị trí sức mạnh |
|---|---|---|
| Tướng | 1 | Mạnh nhất |
| Sĩ | 2 | Thứ hai |
| Tượng | 2 | Thứ ba |
| Xe | 2 | Thứ tư |
| Pháo | 2 | Thứ năm |
| Mã | 2 | Thứ sáu |
| Tốt | 5 | Yếu nhất |
Mỗi màu gom lại đúng 16 quân, hai màu thành 32 quân. Quân đỏ ăn quân đen cùng cấp.
Vì sao quân tốt là nhóm dễ đếm sót nhất
Tốt chiếm 5 lá mỗi màu, tức 10 trên 32 quân, gần một phần ba bộ bài. Chính vì nhiều và yếu nên người chơi hay bỏ qua không đếm. Sai lầm này đắt: cuối ván khi quân lớn đã cháy hết, một dây tốt đỏ còn nguyên đủ sức quét sạch bàn. Tôi đếm tốt theo màu chứ không đếm từng lá, chỉ cần biết bên nào còn dày hơn.
Kết đôi, tứ tử và lý do tam cúc nhớ bài đối thủ Good88 đổi cục diện
Hai khái niệm này là chỗ trí nhớ biến thành lợi thế thật. Tam cúc nhớ bài đối thủ Good88 chỉ có giá trị khi bạn biết rõ mình đang đếm cái gì.
Kết đôi và tứ tử theo luật phổ biến miền Bắc
Kết là bộ xe – pháo – mã cùng màu đi liền nhau. Kết đôi là hai xe, hai pháo, hai mã cùng màu, 6 lá đánh một lượt, gần như không cửa chặn nếu bên kia đã cháy quân lớn. Tứ tử là 4 lá cùng tên gộp lại. Đây là mức tham chiếu phổ biến ở luật miền Bắc, một số chiếu chơi biến thể tính khác.
Biết một quân đã cháy đổi cả quyết định đánh
Giả sử tôi cầm sĩ đỏ. Nếu tướng đỏ chưa ra, sĩ đỏ luôn có nguy cơ bị ăn nên tôi giữ lại. Nếu tướng đỏ đã cháy, sĩ đỏ trở thành quân mạnh nhất còn lại trên chiếu và tôi thả ngay để ăn vòng. Cùng một lá bài, hai quyết định ngược nhau. Khác biệt duy nhất là mẩu thông tin tôi có hoặc không có.
Cách nhớ theo cụm tôi dùng từ sau ván Tết đó
Tôi bỏ hẳn thói quen nhẩm tên lá. Thay vào đó là bốn cụm cố định và ba thói quen nhỏ lặp lại mỗi vòng.
Bốn cụm cần theo dõi thay vì ba mươi hai lá
- Cụm tướng: 2 lá, đỏ và đen, luôn theo dõi trước tiên.
- Cụm quan lớn: sĩ và tượng, 8 lá cộng lại cả hai màu.
- Cụm kết: xe, pháo, mã, tổng 12 lá, ghi nhớ theo màu.
- Cụm tốt: 10 lá, chỉ cần biết bên nào còn dày hơn.
Ba thói quen giúp cụm nhớ không bị trôi
Sau mỗi vòng tôi nhẩm đúng một câu: cụm nào vừa cháy. Không nhắc tên lá, chỉ nhắc cụm. Thói quen thứ hai là gắn cụm với người, ai đánh xe đỏ sớm thì nhiều khả năng còn pháo và mã đỏ. Thói quen thứ ba là ghi chú tay trong mười ván đầu. Cách luyện tam cúc nhớ bài đối thủ Good88 này mất chừng hai tuần mới thành phản xạ.
Những điều tôi ước mình biết sớm hơn
Bốn điều dưới đây tôi phải trả giá bằng khá nhiều ván thua mới rút ra được.
- Nhớ bài không cứu nổi tay bài xấu. Cầm toàn tốt đen thì đếm chuẩn đến mấy cũng chỉ giảm bớt thiệt hại.
- Đếm sai còn tệ hơn không đếm. Một lần nhớ nhầm như ván Tết của tôi làm hỏng cả chuỗi quyết định phía sau.
- Nhịp chơi online nhanh hơn chiếu ngoài đời. Vòng đi liên tục, không có khoảng nghỉ để nhẩm lại, phải nhẩm ngay lúc đối thủ đang đánh.
- Người chơi lâu năm không nhớ giỏi hơn, họ nhớ ít hơn. Họ lọc ra vài mẩu thông tin quyết định rồi bỏ hết phần còn lại.
Kết luận: nếu được chơi lại ván mùng hai năm ấy
Nếu quay về chiếu bài nhà bác tôi ở Nam Định, tôi sẽ không thả tướng đen ở vòng gần cuối. Không phải vì tôi nhớ giỏi hơn, mà vì tôi chỉ theo dõi 4 cụm thay vì cố ôm cả 32 quân. Bác tôi vẫn thắng ván đó, rất có thể. Nhưng tôi sẽ thua với một quyết định có căn cứ chứ không thua vì tin vào ký ức mờ. Tam cúc nhớ bài đối thủ Good88 rốt cuộc chỉ là chuyện đó: biết chắc thứ mình biết, và thừa nhận thứ mình không biết.
